Tijdens en na de behandeling van borstkanker kunnen verschillende klachten optreden, zoals vermoeidheid, angst, pijn of slaapproblemen. Naast reguliere medische zorg zijn er ook aanvullende (integratieve) behandelingen die kunnen helpen deze klachten te verminderen en de kwaliteit van leven te verbeteren.

In het onderstaande overzicht vindt u een selectie van veelvoorkomende klachten, met daarbij mogelijke behandelopties. Deze zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, waaronder internationale richtlijnen (zoals van ASCO), en aangevuld met bredere klinische inzichten. Per interventie wordt aangegeven hoe sterk het bewijs is, volgens een indeling van A (sterk bewijs) tot I (onvoldoende bewijs) en H (mogelijk schadelijk). Het doel van dit overzicht is om u te informeren en te ondersteunen bij gesprekken met uw zorgverlener. Integratieve behandelingen zijn bedoeld als aanvulling op reguliere kankerzorg, en niet als vervanging daarvan.

Bij Vitapura ondersteun ik als orthomoleculair therapeut en leefstijlcoach mensen met borstkanker met advies en begeleiding op het gebied van voeding en leefstijl, als aanvulling op de medische behandeling. De focus ligt op het verminderen van klachten en het verbeteren van de kwaliteit van leven, binnen de kaders van wetenschappelijke richtlijnen.

Aanbevelingen met betrekking tot voeding

• Zorg voor voldoende eiwit- en energie-inname, vooral tijdens behandeling of in de herstelperiode.
• Streef naar een gezond gewicht; zowel ongewenst gewichtsverlies als gewichtstoename verdienen aandacht.
• Bij voedingsproblemen (zoals misselijkheid, smaakverandering, verminderde eetlust of ondervoeding) kan begeleiding door een oncologiediëtist zinvol zijn.

Wetenschappelijke status

• Er is geen overtuigend bewijs dat een specifiek “anti-kankerdieet” borstkanker kan genezen of terugkeer kan voorkomen.
• Wel is er sterk bewijs dat een goede voedingstoestand bijdraagt aan het beter doorstaan van behandelingen en aan herstel.

Voorzichtigheid met bepaalde middelen

Voor sommige producten wordt voorzichtigheid geadviseerd vanwege mogelijke interacties met behandelingen:

• Sint-janskruid
• Kurkumapreparaten in hoge doseringen
• Grapefruit(-producten)
• Bepaalde kruidenextracten en alternatieve preparaten

Sterkte van het bewijs (SIO/ASCO)

A:        Aanbevolen: Er is sterk bewijs dat de behandeling een aanzienlijke winst zal opleveren

B:        Aanbevolen/overwegen: er redelijk bewijs dat de behandeling een gematigde winst zal opleveren.

C:        Kan overwogen worden: Er is beperkt bewijs dat de behandeling een kleine mate van winst zal opleveren.

D:        Niet aanbevolen: Er geen bewijs dat de behandeling winst zal opleveren.

H:        Mogelijk schadelijk. Er is een hoge mate van zekerheid dat de schade van de behandeling groter zal zijn dan de winst.

I:          Onvoldoende bewijs.

Angst/ stress

• Meditatie | A
• Muziektherapie | B
• Stressmanagement om angst tijdens de behandeling te verminderen* | B
• Yoga | B
• Acupunctuur, massage & ontspanning | C

          *Note: Langdurige groepsprogramma’s zijn effectiever dan programma’s die thuis worden gevolgd.

     Aanvullend (buiten ASCO, vaak gebruikt)

• Mindfulness-based stress reduction (MBSR)
• Ademhalingstechnieken
• Coaching / psychologische begeleiding

Depressie

• Meditatie, m.n. stressreductie gebaseerd op mindfulness | A
• Ontspannings-oefeningen | A
• Yoga | B
• Massage | B
• Muziektherapie | B
• Acupunctuur, therapeutic touch & stressmanagement | C

     Aanvullend (buiten ASCO, vaak gebruikt)

• Cognitieve gedragstherapie (CBT)
• Groepstherapie / supportgroepen

Vermoeidheid

• Lichaamsbeweging | A
• Hypnose & ginseng | C
• Acupunctuur & yoga | C
• Acetyl-L-carnitine & guarana | D

Misselijkheid

• Acupressuur als aanvulling op anti-emetica | B
• Elektro-acupunctuur als aanvulling op anti-emetica | B
• Gember en ontspanningsoefeningen als aanvulling op anti-emetica | C
• Glutamine wordt niet aanbevolen | D

Algemene gezondheid

• Begeleiding door een oncologiedietist bij gewichtsverlies, ondervoeding, verminderde eetlust of voedingsproblemen | B
• Een gezond voedingspatroon ter ondersteuning van herstel en algemene gezondheid (Moerman, orthomoleculair, ...) | B
• Meditatie | A
• Yoga | B
• Acupunctuur, maretak, qigong, reflextherapie & stressmanagement | C  

     Aanvullend

• Leefstijlcoaching
• Holistische programma’s (combinatie voeding, beweging, mentale ondersteuning)

Huidproblemen

• Aloe vera (niet aanbevolen) | D
• Hyaluronzuurcreme (niet aanbevolen) | D

Vasomotorische klachten/ Opvliegers

• Acupunctuur | C
• Soja wordt niet aanbevolen voor het verminderen van opvliegers vanwege gebrek aan effect | D

Botgezond tijdens antihormonale therapie

• Vitamine D en calcium kunnen worden toegepast bij een aangetoond tekort of verhoogd risico op botontkalking, iom behandelaar | B

Algemene klachten tijdens behandeling

• Routinematig gebruik van voedingssupplementen wordt niet aanbevolen bij afwezigheid van een vastgesteld tekort | C
• Hoge doseringen antioxidanten, kruidenpreparaten of vitamines worden niet aanbevolen zonder overleg met de behandelend arts vanwege mogelijke interacties met oncologische behandelingen | D

Vermoeidheid, spierverlies of ondervoeding

• Eiwitverrijkte voeding of medische voeding kan worden toegepast bij onvoldoende voedingsinname of verlies van spiermassa | B

Slaapstoornis

• Yoga, meditatie, mindfulness | C

      Sterk bewijs buiten deze richtlijn

• CBT-i (cognitieve gedragstherapie voor insomnia)

Pijn

• Acupunctuur, therapeutic touch, hypnose & muziektherapie | C
• Massage | C

      Sterk bewezen (algemeen oncologisch)

• Fysiotherapie
• Beweging / revalidatieprogramma’s

Lymfoedeem

• Laaggradige lasertherapie, manuele lymfedrainage & drukverband | C
• Massage (gespecialiseerd) | C

Neuropathie

• Acetyl-L-carnitine niet aanbevolen vanwege potentiele schade | H

     Mogelijke opties

• Acupunctuur | C/I
• Fysiotherapie

Integratieve behandelingen zijn bedoeld als aanvulling op reguliere kankerzorg, niet als vervanging. Bespreek altijd met uw arts welke therapieën u gebruikt of overweegt.

Bronnen:

• Rijnstate, Lyman, G.H.,  Greenlee, H., Bolke, K., Bal, T., Demichele, M.A., Deng, G.E., Fouladbakshsk, J.M., Gil, B., Hershman, D.L., Mansflied, S., Mussallem, D.M., Mustian, K.M., Price, E., Raft, S., & Cohen, L. (2018). Integrative Therapies during and after Breast Cancer Treatment: ASCO Endorsement of the DOI: https://doi.org/10.1200/JCO.2018.79.2721
• ASCO Endorses Complementary Therapy Guidelines for Breast Cancer Patients – ChemoPrescribe LLC.
• Integrative therapies during and after breast cancer treatment: ASCO endorsement of the SIO clinical practice guideline
• Integrative Therapies During and After Breast Cancer Treatment: ASCO Endorsement of the SIO Clinical Practice Guideline
• ASCO Endorses Guidelines That Recommend Complementary Therapies for Breast Cancer | Docwire News